Όταν η πολλή δουλειά τρώει (κυριολεκτικά) τον αφέντη

"Χρόνος για ξεκούραση;"
“Χρόνος για ξεκούραση;”

Στο σημερινό άρθρο θα μιλήσουμε για δυο νέα σχετικά ψυχικά σύνδρομα τα οποία επηρεάζουν κατά βάση την επαγγελματική και κατά συνέπεια την προσωπική μας ζωή. Πρόκειται για τα σύνδρομα “burn out” (επαγγελματική εξουθένωση) και “karoshi” (θάνατος από υπερβολική εργασία), τα οποία αν και παρουσιάζουν κάποιες σημαντικές διαφορές μεταξύ τους, εντούτοις συνδέονται σε πολλά σημεία.

Σύνδρομο “Burn out

Το «burn out» αφορά άτομα «εξαντλημένα» μετά από ψυχική και σωματική κούραση στον εργασιακό τους χώρο. Το σύνδρομο της επαγγελματικής εξουθένωσης μπορεί να εμφανιστεί σε περιπτώσεις που η επαγγελματική δραστηριότητα δημιουργεί στον εργαζόμενο συνεχές άγχος. Κατόπιν επηρεάζει την απόδοση και την καλή του διάθεση κατά την ώρα εκτέλεσης των εργασιακών του καθηκόντων και του δημιουργεί μια αίσθηση ανικανότητας ν’ ανταπεξέλθει στις απαιτήσεις της δουλειάς.

Πιο αναλυτικά ο εργαζόμενος που παρουσιάζει «burn out» πιθανότατα βιώνει πολλά από τα παρακάτω:

-συνεχή κούραση, εξάντληση

-μυϊκούς πόνους, πονοκεφάλους, γαστρεντερικά προβλήματα

-έντονες αλλαγές (σημαντική μείωση ή αύξηση) στην πρόσληψη τροφής και στον ύπνο

-άρνηση να πάει στη δουλειά ή ν’ ασχοληθεί με επαγγελματικά ζητήματα

-χαμηλή αυτοπεποίθηση και αίσθηση αποτυχίας

-ανάγκη για απομόνωση και απομάκρυνση από αγαπημένα πρόσωπα

-κυνισμό, έντονη κριτική διάθεση και εκνευρισμό

-απώλεια ελπίδων και συνεχή αναβλητικότητα υποχρεώσεων

Τα συμπτώματα αυτά αρχικά εμφανίζονται στον εργασιακό χώρο επηρεάζοντας την επαγγελματική συμπεριφορά του ατόμου, όμως στη συνέχεια εισχωρούν και στην προσωπική του ζωή δημιουργώντας κι εκεί προβλήματα. Για παράδειγμα, ο «εξουθενωμένος» εργαζόμενος που ξεσπά μ’ εκνευρισμό σε συναδέλφους και πελάτες, σύντομα θα συμπεριφερθεί με ανάλογο τρόπο και σε οικεία του πρόσωπα. Αυτή εξάλλου είναι και μια από τις μεγάλες παγίδες του «burn-out»: δεν αφορά αποκλειστικά τον εργασιακό χώρο. Οφείλεται συνήθως σε επαγγελματικούς παράγοντες, αλλά επεκτείνεται εύλογα σε κάθε τομέα της ζωής του εργαζόμενου – αφού το χρόνιο άγχος κατακλύζει το άτομο και πάνω στην έξαρση των συμπτωμάτων δε μπορεί να διαχωρίσει το επαγγελματικό στρες από το στρες της καθημερινότητας. Ουσιαστικά το εργασιακό στρες γίνεται για κάποιο διάστημα το μόνιμο  στρες της ζωής του.

Πώς όμως κάποιος «εξουθενώνεται»; Τι προκαλεί το “burn-out”; Ορίστε, κάποιοι πιθανοί παράγοντες:

-Η μονότονη εργασία, χωρίς προκλήσεις, πνευματική διέγερση ή σημαντική ανταπόδοση

-Οι πολλές ευθύνες και ο υπερβολικός έλεγχος (π.χ. απουσία ελευθερίας, πρωτοβουλιών)

-Η απουσία επιβράβευσης και αναγνώρισης

-Ο υπερβολικός φόρτος εργασίας, τα εξαντλητικά ωράρια, οι χωρίς λόγο υπερωρίες, τα ακανόνιστα ωράρια

-Η γενικότερη έλλειψη οργάνωσης και κανονισμών στο χώρο εργασίας

-Η απουσία ενδιαφέροντος για το αντικείμενο της εργασίας

-Η έλλειψη καλής επαφής με το υπόλοιπο εργασιακό προσωπικό (συναδέλφους, προϊσταμένους, υφισταμένους).

Τέλος, κάποιοι παράγοντες που επίσης παίζουν ρόλο στην εμφάνιση του “burn-out”είναι το επάγγελμα και ο χαρακτήρας του ανθρώπου. Χωρίς αυτό να είναι απόλυτο και αδιαπραγμάτευτο, έχει βρεθεί σε διάφορες έρευνες ότι τ’ άτομα με υψηλή ενσυναίσθηση τα οποία  έρχονται καθημερινά λόγω επαγγέλματος σε άμεση επαφή με ανθρώπους είναι πολύ πιθανό να παρουσιάσουν συμπτώματα “burn-out”. Οι επαγγελματίες υγείας (ψυχολόγοι, νοσηλευτές, γιατροί κ.λ.π.) εμφανίζονται πάντα πρώτοι στις λίστες των πιο πιθανών υποψηφίων επαγγελματιών για “burn-out”.

Σύνδρομο “karoshi

Το σύνδρομο “karoshi” εντοπίστηκε πρώτη φορά στην Ιαπωνία και σημαίνει «Θάνατος από υπερβολική εργασία». Το κοινό του σημείο με το σύνδρομο “burn-out” είναι πως πρόκειται επίσης για «επαγγελματική ασθένεια» ή αλλιώς για ένα σύνδρομο που παρουσιάζεται στον εργαζόμενο εξαιτίας πολλής και κακής ποιότητας εργασία. Ενώ όμως το “burn-out” σύνδρομο αφορά κυρίως την ψυχική και νοητική εξάντληση του εργαζομένου, το “karoshi” έχει να κάνει με την έντονη σωματική κόπωση που μπορεί να οδηγήσει ακόμη και στο θάνατο. Δεν είναι λίγες οι έρευνες που τις τελευταίες δεκαετίες δείχνουν αύξηση των θανάτων από παθήσεις της καρδιάς (και όχι μόνο) εξαιτίας της υπερβολικής κούρασης και της σημαντικής έλλειψης ανάπαυσης πολλών εργαζομένων ανά των κόσμο. Το φαινόμενο μπορεί να εντοπίστηκε πρώτα στην Ιαπωνία, αλλά δεν πρόκειται για ένα σύνδρομο που παρουσιάζεται μόνο στις ανατολικές χώρες στις οποίες η εργασία είναι πολύωρη και ιδιαίτερα απαιτητική για το εργατικό δυναμικό. Με άλλα λόγια, οποιοσδήποτε σκληρά εργαζόμενος αρχιτέκτονας, πληροφορικός ή τραπεζικός υπάλληλος ο οποίος δουλεύει σε μια εταιρεία του δυτικού κόσμου βρίσκεται στον ίδιο ακριβώς κίνδυνο μ’ έναν Ιάπωνα εργάτη.

Ποιο είναι το κοινό σημείο όλων όσων είναι υποψήφιοι για το σύνδρομο “karoshi”; Ο μεγάλος ενθουσιασμός και η θέληση για επαγγελματική απόδοση κι επιτυχία που θα τους κάνει να παραμελήσουν συστηματικά την πολύτιμη σωματική ξεκούραση τους. Στην πορεία η εμφάνιση διαφόρων συμπτωμάτων (υπέρταση, υψηλό ζάχαρο, αθηροσκλήρωση κ.ά.) θ’ αποτελεί και ένδειξη επερχόμενου θανάτου (εάν το άτομο δεν αποφασίσει να ξεκουραστεί σωματικά αλλά και να ζητήσει τη συμβουλή γιατρού αλλά και ψυχολόγου).  Αν ο γιατρός σ’ αυτές τις περιπτώσεις είναι απόλυτα αναγκαίος για να προλάβει πραγματικά τα χειρότερα, ο ψυχολόγος είναι εξίσου απαραίτητος προκειμένου το άτομο να συνειδητοποιήσει ότι καμιά εργασία και καμιά υποχρέωση δεν μπορούν να υπερβαίνουν τη σημαντικότητα της ίδιας της ζωής. Είναι ολοφάνερο δηλαδή ότι ένας εργαζόμενος ο οποίος βρίσκεται σε κίνδυνο να πεθάνει από υπερβολική εργασία πιθανότατα έχει θεωρήσει πως η επαγγελματική επιτυχία είναι το μόνο νόημα στη ζωή του, ενώ παράλληλα «περιφρονεί» την ικανοποίηση που μπορεί να λάβει βιώνοντας πολλές και διαφορετικές εμπειρίες.

Τρόποι αντιμετώπισης της επαγγελματικής εξάντλησης

Και τα δυο σύνδρομα εφόσον εντοπιστούν απαιτούν άμεση και σοβαρή αντιμετώπιση. Τόσο στην περίπτωση της ψυχολογικής, όσο και της σωματικής εξουθένωσης οι κίνδυνοι είναι πολλοί και σοβαροί, αλλά ποτέ δεν είναι πολύ αργά για κάποιον που θα εντοπίσει το πρόβλημα και θα ζητήσει άμεσα βοήθεια. Είναι πολύ σημαντικό να λάβει υποστήριξη και τις απαραίτητες οδηγίες από τους κατάλληλους επαγγελματίες αλλά ακόμη πιο σημαντικά είναι αυτά που θα πράξει κανείς μόνος του προκειμένου να βοηθήσει τον ίδιο του τον εαυτό. Ποιες κινήσεις πρέπει να κάνει;

-Να ζητήσει μια άδεια από τη δουλειά του. Εναλλακτικά να μειώσει – όσο αυτό είναι δυνατό – το ωράριο εργασίας του και να ζητήσει από το αφεντικό/προϊστάμενο/γενικό υπεύθυνο την προσωρινή έστω απαλλαγή από κάποια καθήκοντα του.

-Να ξεκουράζεται, να ξεκουράζεται και πάλι να ξεκουράζεται. Τόσο η σωματική όσο και η ψυχολογική ανάπαυση θα επιφέρει γρήγορα και ευχάριστα αποτελέσματα ενώ θα διώξει την πίεση και το έντονο στρες τα οποία προέκυψαν κατά την επαγγελματική δραστηριότητα.

-Καλή θα ήταν η γνωστική αναδόμηση σε ό,τι αφορά την ιδέα της εργασίας. Επιτακτική είναι η ανάγκη όλων μας να καταλάβουμε – όσο δύσκολες και να ‘ναι οι οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες που βιώνουμε – ότι η δουλειά μας είναι απλά ο τρόπος μας για να βγάζουμε κάποια χρήματα προκειμένου να βιοποριζόμαστε αξιοπρεπώς. Προφανώς και δεν είναι ο πιο σημαντικός τομέας της ζωής μας! Είναι απλά ένας τομέας που αξίζει να τα πάμε καλά για διαφόρους λόγους.

-Είναι σημαντικό ο «επαγγελματικά εξουθενωμένος» να ζητήσει τη βοήθεια των κοντινών του ανθρώπων. Καλό είναι να μοιράζεται τις ανησυχίες και τους προβληματισμούς του μαζί τους, αλλά ταυτόχρονα πρέπει να ζητήσει και την απόλυτη κατανόηση όλων για την όποια περίεργη/ασυνήθιστη συμπεριφορά του. Το συσσωρευμένο άγχος έχει «σκάψει» βαθιά και σίγουρα πρωτόγνωρες και αλλόκοτες συμπεριφορές θα βγουν στην επιφάνεια κατά τη διάρκεια της ανάρρωσης και της επαναφοράς του ατόμου στην πρότερη, υγιή του κατάσταση.

-Καλό θα ήταν ο «εξαντλημένος εργαζόμενος» να μη δίνει τόση σημασία σε κάθε σκέψη που κάνει, ειδικά σε κάθε αρνητική σκέψη. Το άγχος και η γενικότερη κούραση αυξάνoυν δραματικά την απαισιοδοξία και τη διαστρέβλωση γεγονότων, οπότε η προσπάθεια για όσο το δυνατόν πιο ουδέτερες έως και θετικές σκέψεις αν αυτό είναι δυνατόν,  θα βοηθήσει ακόμη περισσότερο στην καλή αντιμετώπιση του συνδρόμου.

-Ο διαλογισμός παραμένει από τις πιο αποτελεσματικές τεχνικές/μεθόδους χαλάρωσης. Μέσω του διαλογισμού επέρχεται τόσο η σωματική όσο και η ψυχολογική ανάπαυση ενώ οι ασκήσεις αναπνοής είναι ιδανικές για τον έλεγχο και την απομάκρυνση του άγχους και των αρνητικών σκέψεων. Για όποιον ενδιαφέρεται να μάθει να χρησιμοποιεί σωστά τον διαλογισμό ως εργαλείο για την προσωπική του ευημερία μπορεί να αναζητήσει πληροφορίες για τη θεραπεία “mindfulness” και για διάφορους καταρτισμένους επαγγελματίες που την ασκούν και τη διδάσκουν.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s