Υπάρχει ανιδιοτελής αγάπη;

20151028_110914

Η ερώτηση για το αν υπάρχει ανιδιοτελής αγάπη μοιάζει με την ερώτηση για το αν υπάρχει ανιδιοτελής καλή πράξη. Η απάντηση και στις δύο ερωτήσεις είναι αρνητική αλλά αυτό σίγουρα δεν το πληροφορείστε πρώτη φορά από εδώ. Καταρχάς νομίζω πως αρκετοί από εμάς εκεί έξω έχουμε παρακολουθήσει το επεισόδιο από τα “Φιλαράκια” με τίτλο “Μια ανιδιοτελής καλή πράξη”. Σ’ αυτό το επεισόδιο η Φοίβη βάζει τα δυνατά της ν’ αποδείξει στους φίλους της πως υπάρχουν ανιδιοτελείς καλές πράξεις. Τι μαθαίνει όμως η ίδια στο τέλος; Πριν φτάσουμε σ’ αυτό καλύτερα να (ξανά) δείτε το υπέροχο επεισόδιο!

Γιατί όμως δεν υπάρχουν καλές ανιδιοτελείς πράξεις; Γιατί δεν υπάρχει ανιδιοτελής αγάπη; Και τέλος τι είναι αυτή η ανιδιοτέλεια στην οποία αναφερόμαστε συνέχεια αλλά προφανώς δεν μπορούμε να καταφέρουμε να την έχουμε στη ζωή μας;

Αναζητώ στο google τον ορισμό της ανιδιοτέλειας και βρίσκω: “Η απουσία ιδιοτέλειας, χαρακτηριστικό του ανθρώπου του οποίου οι πράξεις δεν υπαγορεύονται από το συμφέρον ή το προσωπικό όφελος”. Απ’ αυτόν τον ορισμό λοιπόν αμέσως καταλαβαίνουμε πως για να επιτύχουμε την ανιδιοτέλεια πρέπει ν’ αφαιρέσουμε την ιδιοτέλεια, δηλαδή το συμφέρον ή το προσωπικό όφελος, απ’ τις πράξεις μας. Γίνεται άραγε αυτό; Προφανώς όχι. Ο κάθε άνθρωπος βλέπει τον κόσμο μέσα απ’ τον εαυτό του και οτιδήποτε πράττει το πράττει πρώτον επειδή το επιθυμεί άρα το μπορεί και δευτερευόντως φυσικά για να ωφελήσει ή να προσφέρει κάτι στον περίγυρο του, τ’ οποίο κι αυτό τελικά πάλι για τον εαυτό του το κάνει!

Ας πάρουμε την περίπτωση της ανιδιοτελούς αγάπης. Γίνεται άραγε ν’ αγαπάμε κάποιον με ανιδιοτέλεια; Όταν όλοι οι ψυχοθεραπευτές επισημαίνουν πως πρώτα μαθαίνουμε ν’ αγαπάμε τους εαυτούς μας κι έπειτα τους άλλους, εμείς πως καλούμαστε να είμαστε ανιδιοτελείς; Η αλήθεια είναι πως η ανιδιοτέλεια στις ανθρώπινες σχέσεις μοιάζει περισσότερο με ονειρικό σενάριο, μοιραία μη εφαρμόσιμο. Σαν στόχος που δεν προσεγγίζεται, σαν τερματικός σταθμός για τον οποίο δεν γνωρίζουμε το δρόμο. Όταν αγαπάω κάποιον, δεν το κάνω για εκείνον, μα το κάνω για ‘μένα. Όσο κι αν οι άνθρωποι προσπαθούμε να πείσουμε πρώτα τους εαυτούς μας και μετά τους άλλους πως η αγάπη μας είναι ένα ακριβό, σπουδαίο δώρο το οποίο θα έπρεπε να εκτιμηθεί απ’ αυτούς στους οποίους το χαρίζουμε, στην ουσία ξεχνάμε πως αυτό το δώρο δίνεται για να επιστρέψει μ’ ακόμη μεγαλύτερη ένταση σ’ εμάς. Γιατί; Γιατί στην πραγματικότητα όταν αγαπάμε δε βλέπουμε τόσο το αποτέλεσμα της αγάπης μας στη ζωή του άλλου, μα την δόνηση της αγάπης μας που διαπερνάει όλο μας το είναι. Εμείς ευχαριστιόμαστε πρώτα και πάνω απ’ όλα το συναίσθημα αγάπης που παράγουμε! Ακόμη κι όταν λαμβάνουμε την ανταπόκριση του άλλου, απολαμβάνουμε το γεγονός ότι η αγάπη που νιώθουμε έφερε τόσο όμορφα αποτελέσματα και στη ζωή ενός άλλου ανθρώπου. Η χαρά όμως πηγάζει από εμάς και καταλήγει σ’ εμάς, η παρουσία του άλλου ανθρώπου όσο κι αν δεν το συνειδητοποιούμε έχει σημαντική μα βοηθητική θέση. Τέλος, ας μην ξεχνάμε και το πιο προφανές: Αγαπάμε γιατί θέλουμε πίσω αγάπη. Ποτέ μην πιστέψετε ακόμη και τον ίδιο σας τον εαυτό όταν ξεστομίσει τις λέξεις: “Εγώ δε θέλω ανταλλάγματα για την αγάπη που νιώθω”. Μα είναι δυνατόν; Φυσικά και θέλουμε ανταλλάγματα για την αγάπη που νιώθουμε. Δε μπορεί να γίνει αλλιώς! Από μια σχέση όλοι ψάχνουν να δουν τι αξίζει και τι μπορούν να πάρουν. Η ανταπόκριση του άλλου στα συναισθήματα μας θα μας γεμίσει χαρά γιατί ο άλλος φαίνεται ν’ αγαπάει εμάς. Τα συναισθήματα του είναι προσανατολισμένα προς τα εμάς κι αυτό φυσικά είναι ένα τεράστιο δώρο για το “εγώ” μας, για το μικρό παιδί μέσα μας που ποτέ δεν χορταίνει αγάπη κι επιβεβαίωση. Ακόμη κι αυτοί που ισχυρίζονται πως μένουν σε μια σχέση προσφέροντας αγάπη χωρίς όμως να παίρνουν κάτι, δεν λένε την αλήθεια. Ίσως παίρνουν ένα διαστρεβλωμένο είδος αγάπης (αν μεγάλωσαν σ’ ένα περιβάλλον όπου αγάπη δε δινόταν με τον πιο υγιή τρόπο) ή παίρνουν μια κάποιου άλλου είδους επιβεβαίωση μέσα από μια σχέση που δείχνει να τους στερεί την πραγματική αγάπη. Ίσως νιώθουν θύματα μέσα σ’ αυτή τη σχέση κι αυτό κάπως τους εξυπηρετεί. Ίσως ζητούν τη λύπηση απ’ τους άλλους εξαιτίας αυτής της αποτυχημένης σχέσης κι αυτό είναι μια απ’ τις ύψιστες μορφές εγωισμού. Ίσως πάλι να νιώθουν πως αυτή η σχέση αποτελεί εξιλέωση για λάθη που έκαναν στο παρελθόν. Όποιος κι αν είναι ο λόγος ποτέ μην πιστέψετε πως κάποιος μένει σε μια σχέση χωρίς να εισπράττει οτιδήποτε. Όλοι μένουν στις σχέσεις για να πάρουν αγάπη ή οτιδήποτε άλλο χρειάζονται τη δεδομένη στιγμή.

Ας δούμε τώρα και την περίπτωση των καλών ανιδιοτελών πράξεων. Μπορούμε άραγε να κάνουμε μια καλή πράξη η οποία να μην περιέχει προσωπικό όφελος; Η γρήγορη απάντηση που δίνουν πολλοί είναι πως σε περιπτώσεις όπως είναι η φιλανθρωπία και η προσφορά εθελοντικής εργασίας, οι άνθρωποι λειτουργούν με πραγματική ανιδιοτέλεια. Δε διαφωνώ πως η φιλανθρωπία μα πάνω απ’ όλα η εθελοντική εργασία είναι η ύψιστη μορφή γενναιοδωρίας καθώς πέρα απ’ το πρακτικό κομμάτι που προσφέρουμε (π.χ. χρήματα, τρόφιμα, εργασία) δίνουμε και ό,τι πιο πολύτιμο διαθέτουμε: τον χρόνο μας. Όμως και πάλι παρά το μεγαλειώδες δόσιμο μας, θεωρούμε στ’ αλήθεια πως δεν παίρνουμε τίποτα πίσω σαν αντάλλαγμα;

Γνώρισα κάποτε μια κυρία η οποία δυο φορές την εβδομάδα πήγαινε και πρόσφερε εθελοντική εργασία σ’ ένα ορφανοτροφείο βρεφών. Τα τάιζε, τους άλλαζε πάνες και πάνω απ’ όλα τ’ αγκάλιαζε καθώς τα μωρά στους πρώτους μήνες της ζωής τους έχουν φοβερή ανάγκη από αγκαλιές χάδια και δυστυχώς σ’ ένα ορφανοτροφείο κανένα βρέφος δεν παίρνει την τρυφερότητα που του είναι απαραίτητη. Όταν της είπα πως αυτό που κάνει είναι σπουδαίο για τα μωρά, εκείνη με αφόπλισε λέγοντας μου πως είναι σπουδαίο αυτό που προσφέρουν τα μωρά στην ίδια. “Δεν το κάνω για τα μωρά, για ‘μένα το κάνω. Επειδή νιώθω τόσο έντονα συναισθήματα κάθε φορά που είμαι μαζί τους”.

Καταλαβαίνετε που το πάω έτσι; Καμιά θετική, μεγαλειώδης πράξη δεν αναγνωρίζεται ως τέτοια αν δε δημιουργεί συναισθήματα χαράς, ευφορίας, συγκίνησης, περηφάνιας ή … (συμπληρώστε ελεύθερα) μέσα μας. Είμαστε καλοί όταν ξέρουμε πως θα πάρουμε κάτι πίσω. Ακόμη και το συναίσθημα πως φανήκαμε κάπου χρήσιμοι, πως προσφέραμε σε άλλους είναι ένα πανάκριβο συναίσθημα το οποίο δεν το νιώθουν εύκολα οι περισσότεροι άνθρωποι στην καθημερινότητα τους. Άρα εδώ μιλάμε για ένα σπουδαίο αντάλλαγμα!

Αντί επιλόγου

Η ανιδιοτέλεια δεν υπάρχει, μα κι αν υπάρχει, λογικά είναι αδύνατον να την προσεγγίσουμε. Αυτή η διαπίστωση μπορεί να φαίνεται κάπως αρνητική αλλά δεν είναι. Το αντίθετο μάλιστα. Η συνειδητοποίηση πως κανένας από εμάς δεν είναι ανιδιοτελής είναι πέρα για πέρα ανακουφιστική καθώς πλέον μπορούμε να μη ζούμε με ψευδαισθήσεις μιας θεϊκής, ακατόρθωτης αγάπης. Ένα μεγάλο βήμα για την προσωπική ευτυχία γίνεται όταν ο άνθρωπος απαλλάσσεται από τις ενοχές του. Αν απαλλαχθούμε απ’ τις ενοχές μας επειδή δεν μπορούμε ν’ αγαπήσουμε μ’ έναν βαθιά ανώτερο τρόπο κι αν απαλλάξουμε και τ’ αγαπημένα μας πρόσωπα απ’ το “χρέος” να μας αγαπούν χωρίς όρους και χωρίς όρια, τότε οι σχέσεις μας θα γίνουν σίγουρα καλύτερες γιατί θα είναι πιο ειλικρινείς και πιο πραγματικές. Με άλλα λόγια ανθρώπινες.

Ν’ αγαπάτε έχοντας τη συνείδηση πως κάθε φορά ζητάτε από κάποιον ένα μικρό ή ένα μεγάλο αντάλλαγμα. Ακόμη κι αν δεν είναι πολύ προφανές, το εν δυνάμει αντάλλαγμα υπάρχει πάντα μες σε μια ανθρώπινη συναλλαγή. Δεν κάνετε κάτι λάθος, είστε απλά άνθρωποι. Όλοι οι άνθρωποι επειδή είμαστε ατελείς – κι αυτό μας κάνει τόσο γοητευτικούς – θέλουμε πάντα κάτι απ’ τους άλλους και οι άλλοι αν μας αγαπούν, καλούνται να μας το προσφέρουν. Έτσι λειτουργούν πάντα οι ανθρώπινες σχέσεις: είναι βουτηγμένες μες την ιδιοτελή αγάπη!

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s